İhracat yapan her işletmenin bilmesi gereken konuların başında teslim şekilleri ve ödeme şekilleri gelmektedir. Her iki konuda da yaşanılan bilgi eksiklikleri taraflar arasında yapılan ticaretin bir takım anlaşmazlık ve sorunlara yol açmasıyla sonuçlanır. Her iki taraf da kendine en uygun ödeme ve teslim yöntemini tercih etmek isteyeceği için doğal olarak tüm bunların bilgisine hakim olmak zorundadır. Mevcut ödeme şekillerine son ithalat genelgesiyle bir ödeme şekli daha eklenmiştir: BPO (Bank Payment Obligation) yani Banka Ödeme Yükümlülüğü.

Ödeme şekilleri kendi içlerinde zorluk ve kolaylıklar barındırması dolayısıyla birden fazladır. Örneğin bir ihracatçı alıcısıyla arasında bir güven oluştuğunu düşünerek evrak trafiğini azaltmak isteyebilir ve/veya karışık banka prosedürleriyle uğraşmak istemeyebilir. Bu durumda aldığı önlemlerin derecesini düşürerek mal mukabili çalışabilir ya da tam tersi durum söz konusu olabilir ve satıcı alıcıya güvenmediği için peşin veya L/C yapmak isteyebilir. Bu sefer de L/C ödeme şeklinin getirmiş olduğu zorluklarla stres yaşayacaktır. Bu noktada karşımıza evrak mukabili, mal mukabilinden daha güvenli, akreditiflerden ise daha kolay bir ödeme şekli olan BPO çıkıyor.

BPO Nedir?

BPO Yükümlü Banka’nın (Obligor Bank) elektronik ortamda Lehtar Banka’dan (Recipient Bank) aldığı verileri “Oluşturulmuş Veritabanı”ında (Established Baseline) belirlenen şartlar ile uygunluk sağlaması üzerine Lehtar Banka’ya (Recipient Bank) ödeme yapacağına, vadeli ödeme yükümlülüğüne gireceğine ve belirlenen tutarı vadesinde ödeyeceğine ilişkin geri dönülmez ve bağımsız taahhüdüdür.

BPO Ödeme Şekli İşleyişi

BPO olarak ticaret gerçekleştirebilmek için her iki tarafın da bankalarının gerekli standardları karşılayan bir yazılıma sahip olmaları ve bu sistemi kullanıyor olmaları gerekmektedir. Verileri eşleştirme işlemini gerçekleştirecek olan bu sisteme TMA (Transaction Matching Application) denir.

Birinci adım: Taraflar anlaşma şartlarında ödeme şeklini BPO olarak belirlerler ve sözleşme/proforma fatura/sipariş talep formu üzerinde mutabık olunarak imzalanır.

İkinci adım: Alıcı kendi bankasına BPO açılması için başvuruda bulunur. Başvuru sırasında yükümlü bankaya (obligor) minimum aşağıdaki bilgiler bildirilir:

  • Alıcı bilgileri ve adres
  • Satıcı bilgileri ve adres
  • Yükümlü banka (Obligor Bank)
  • Lehtar banka (Recipient Bank)
  • Tutar/Döviz cinsi
  • Malın cinsi/miktarı
  • Ödeme şekli
  • Teslim Şekli
  • Gerekli evraklar
  • Sona erme tarihi
  • İlgili kişiler
  • Anlaşmazlık durumunda başvurulacak mahkeme
  • Masraflar

Üçüncü adım: Alıcının bankası (Obligor Bank) yani yükümlü banka bu şartları TMA’ya girerek bir “Oluşturulmuş Veritabanı” (Established Baseline) oluşturur.

Dördüncü adım: Yükümlü banka lehtara (lehtar bu ödeme şeklinde satıcı değil satıcının bankasıdır.) BPO’yu ihbar eder ve anlaşma şartlarını bildirir.

Beşinci adım: Lehtar satıcıya BPO konusunda ihbarda bulunur.

Altıncı adım: Satıcı BPO’da yükümlü banka tarafından girilmiş şartları kontrol eder ve doğruysa kabul ederek onaylar.

Yedinci adım: Satıcı TMA’daki şartlara göre malı yükler, navlun ona aitse sevkini gerçekleştirir ve bankasına gerekli bilgileri iletir. Basılı evrakları ise anlaşma şartlarında nasıl belirlendiyse o şekliyle alıcıya ulaştıracaktır.

Sekizinci adım: Lehtar satıcıdan aldığı bilgileri TMA’ya yükler.

Dokuzuncu adım: TMA lehtardan gelen bilgileri daha önce yükümlü banka tarafından girilmiş bilgilerle karşılaştırır ve sonucu taraflara rapor eder. Bilgilerin eşleşmesi durumunda satıcı ihracat bedelini yine anlaşıldığı şekilde (hemen ya da vadesinde) tahsil edebilir.

CAD ve L/C’den farkları nelerdir?

CAD’de banka evrakları teslim alırken ve gönderirken kontrol etme zorunluluğu yokken BPO’da bu işlem bir yazılım üzerinde yapılır ve insan tarafından okunmadığı için yanlış okumadan kaynaklı hata payı yoktur.
Akreditiflerde işlem döngüsü basılı orijinal evraklarla yapılırken BPO’da basılı evrak kullanılmaz.

BPO’nun avantajları nelerdir?

  • Bankalar arası evrak trafiğinin elektronik ortama taşınmasıyla yaşanması olası gecikmelerin ve kaybolma durumlarının önüne geçilir.
  • Akreditiflerde sık karşılaşılan rezerv yeme riski ortadan kalkar.
  • Akreditiflerden daha ucuz işlem masraflarına sahiptir.
  • İhracatçı -eğer vadeli ödeme olarak anlaşılmamışsa- mal bedelini tahsil ettiğinde orijinal evrak olmadan malın mülkiyeti henüz alıcıya geçmemiş olacağı için ihracatçıyı koruyan bir özelliği vardır.
  • Irrevocable (Gayri kabili rücu) yani geri dönülemez özelliğinden dolayı BPO açıldıktan sonra ihracatının rızası olmadan alıcının işlemi iptal etmesi mümkün değildir. Dolayısıyla siparişten vazgeçme ve malı almama riski söz konusu değildir.
  • Yükümlü merci alıcının bankası olacağından alıcının ödememe riski ortadan kalkmış olur.

İlgili kaynaklar: İthalat Genelgesi ve BPO 
Bank Payment Obligation (BPO) – ICC

3 YORUMLAR

  1. Ümit Bey bilgilendirici yazılarınız için teşekkür ederim. Dış ticarete yeni başlayan biri olarak yol gösterici daha fazla kaynağa ihtiyaç duyuyorum. BPO konusunu Malatya’daki bankaların dış ticaret sorumluları dahi bilmiyorlar. Üç banka ile görüştük. Yalnızca vesaik sistemi ve L/C’yi biliyorlar. Dış pazar araştırmalarında devletin yardım ve desteklerini nereden bulabiliriz? Eğer okumadığım bir makalenizde değindiyseniz kusuruma mazur görün. Daha yolun başındayım 🙂
    Saygılar

    • Göksel Bey merhaba, yorumunuz için teşekkür ederim ve ihracat yolculuğunuzda başarılar dilerim. Maalesef bankaların BPO sistemini kullanmama gibi bir direnci mevcut. BPO ödeme şeklinin kullanılabilmesi için banka personelinin bu konuda bilgili olması ve TSU sistemine benzer bir TMA’ya sahip olmaları gerekiyor. Şu durumda bankalar buna yanaşmıyor ancak ihracatçıların bankalarından bu sistemi sürekli talep etmeleri durumunda ileride daha geçerli ve yaygın hale gelecektir. Kaldı ki bankaların akreditif işlemlerinde bile hala problemler yaşadıklarına şahit oluyoruz. Son söz olarak eğer çalıştığınız bankalar sistemi bilmiyorlarsa kendinizi sağlama alacak ödeme koşullarında alıcılarınızla anlaşma yapmanızı tavsiye ederim. Gelen istatistiklere baktığımızda peşin ödemede artış görülüyor. Pandemi döneminde şirketlerdeki risklerin buna sebep olduğunu söyleyebiliriz.
      Ticaret Bakanlığı’nın şu linklerine de göz atabilirsiniz:
      https://kolaydestek.gov.tr/
      https://ticaret.gov.tr/destekler/ihracat-destekleri

      Bol ihracatlı bir gelecek dilerim!

      Konuyla ilgili uzman desteğine ihtiyaç duyarsanız danışmanlık hizmeti de vermekteyim. Sorularınız ve detaylı bilgi edinmek için umit@umitgumusten.com mail adresinden bana ulaşabilirsiniz.

BİR CEVAP BIRAK

Lütfen yorumunuzu yazın
Lütfen adınızı buraya girin

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.