Serbest Ticaret Anlaşmaları, ülkelerin birbirleri arasında gerçekleştirdikleri ticaretin ekonomik olarak kolaylaştırılması için yapılan anlaşmalardır. Birbirleri arasında STA olan ülkeler tamamen ya da kısmen gümrük vergisini kaldırırlar ve bu sayede aralarındaki ticaret hacmi de artmış olur.

Dünya Ticaret Örgütü‘ne üye ülkeler kendi aralarında yaptıkları ticaretlerde ”en çok gözetilen ulus” (MFN) vergilerine tabidirler, yani DTÖ ekonomik gücü zayıf ülkelerle gelişmiş ülkelerin rekabet gücünü dengeleyebilmek için üye ülkelerin tümünü eşit tavan tarife oranlarına tabi tutar. Yani örneğin DTÖ üyesi olan Türkiye Ürdün’e yaptığı ihracatta Hindistan ile aynı tarife oranına tabidir. Ancak Türkiye Ürdün’le bir STA imzalar da Hindistan ile imzalamaz ise Ürdün, Türkiye ile anlaşmada belirlenen şartlara göre avantajlı bir ticaret gerçekleştirecek demektir. Bu çoğunlukla belirlenen ürün gruplarında gümrük vergilerinin sıfıra indirilmesi anlamına gelir.

Özetle Ürdün’lü ithalatçı Hindistan’dan mal aldığında MFN vergi oranı olan %15 (örnek) vergi ödeyecek iken aynı ürünü Türkiye’den aldığı takdirde hiç gümrük vergisi ödemeyecektir. Bu arada 1 Mart 2011 tarihinde yürürlüğe giren Türkiye-Ürdün Serbest Ticaret Anlaşması’nı, Ürdün tarafı Türkiye’den tercihli rejim kapsamında ithal edilen ürünlerin yerel endüstrisini olumsuz etkilediğini ve olumsuz ekonomik koşullarını gerekçe göstererek 22 Kasım 2018 tarihinde feshetmiştir.

STA kapsamında yapılan anlaşmalar tamamen gümrük prosedürlerinin ortadan kaldırılacağı ve vergisiz ithalat ihracat yapılacağı anlamına gelmez. Anlaşmaya taraf olan ülkeler tüm ürünlerin ticaretini anlaşma kapsamına alabildiği gibi bazı ürün gruplarını hariç bırakabilir. Bu uygulamayla, ihracat ve yerel üreticilerin desteklenmesi anlamında, genellikle bahse konu ürünlerin yurtiçi üreticilerinin korunması amaçlanmaktadır. Diğer bir avantaj da ithalatın ucuzlamasıyla yerli üreticinin hammadde, yarı mamul ve yedek parça gibi kalemlerden uygun fiyata faydalanmasıdır. Dolayısıyla işin temelinde ekonomik çıkarlar yatar.

Serbest Ticaret Anlaşmaları 3 şekilde yapılır: Tek taraflı, ikili ve çoklu.

Tek Taraflı Serbest Ticaret Anlaşmaları

Tek taraflı ticaret anlaşması genellikle ABD ve diğer gelişmiş ülkelerin gelişmemiş ülkelere ticaret hacimlerini genişletmelerinde destek sağlamak ve kendilerine yeni bir tedarik pazarı oluşturmak için yapılan uygulamalardır. Ancak metot olarak böyle bir şey var olsa da pek sık görülen bir ticaret uygulaması değildir, çünkü tek taraflı ticareti serbest bırakan ülke kendi üreticisini dezavantajlı konumda bırakacaktır.

İkili Serbest Ticaret Anlaşmaları

İkili STA’da her iki ülke de aralarındaki iş fırsatlarını genişletmek için ticari kısıtlamalarında gevşemeye giderler. Tarifelerde indirime ya da sıfırlamaya giderek birbirlerine tercihli ticaret statüsü kazandırmış olurlar. Böylece iki ülkenin birbirlerine olan ticaret hacmi artar.

Çok Taraflı Serbest Ticaret Anlaşmaları

Üç ve daha fazla ülkenin bir araya gelmesiyle ortaya çıkan anlaşma doğal olarak daha geniş bir coğrafyayı kapsayacağından etki alanı daha geniştir ve dışarıdan rekabeti daha zorlu kılar. Çok taraflı ticaret anlaşmalarından bazıları şunlardır: ABD-Kanada-Meksika arasında yapılan eski adıyla NAFTA yeni adıyla USMCA, İzlanda, Liechtenstein, Norveç and İsviçre ortaklığında EFTA (European Free Trade Association), Güney Amerika Ülkeleri arasında oluşturulan MERCOSUR, Trans Pasifik Ortaklığı Anlaşması (TPA) ve Güneydoğu Asya Ülkeleri Birliği ASSOCIATION OF SOUTHEAST ASIAN NATIONS (ASEAN).

İhracat hedef pazarlarını belirlerken STA kriterini de göz önünde bulundurmakta büyük fayda vardır. İthalatçılar elbette ki mümkün olduğunca vergilerden kaçmak isteyeceklerdir, bunun için de tarifelerin sıfır ya da makul olduğu ülkeleri öncelikle tercih edeceklerdir. Aynı şey Türkiye’deki ithalatçı firmalar için de geçerlidir. Daha karlı alımlar yapabilmek için Türkiye’nin hangi ülkelerle STA imzalamış olduğunu bilmek gerekir.

Yürürlükte olan STA’lar:

  1. Tunus (1 Temmuz 2005 tarihinde yürürlüğe girmiştir.)
  2. Kosova (1 Eylül 2019 tarihinde yürürlüğe girmiştir.)
  3. Arnavutluk (1 Mayıs 2008 tarihinde yürürlüğe girmiştir.)
  4. Bosna Hersek (1 Temmuz 2003 tarihinde yürürlüğe girmiştir.)
  5. EFTA – Karşılıklılık esasına göre, İsviçre ve Lihtenştayn ile 1 Nisan 1992, Norveç ile 1 Nisan 1992 ve İzlanda ile 1 Eylül 1992 tarihlerinde yürürlüğe girmiştir. 2014 yılı Haziran ayında gerçekleştirilen 11. Ortak Komite Toplantısında Türkiye-EFTA STA’sının güncellenmesine ve kapsamının hizmetler ticareti ve diğer alanlara genişletilmesine karar verilmiştir.Türkiye-EFTA Serbest Ticaret Anlaşması’nın (STA) yenilenmesine yönelik görüşmeler 14-16 Kasım 2017 tarihlerinde Ankara’da gerçekleştirilen VI. Tur müzakereler ile tamamlanmış ve revize STA 25 Haziran 2018 tarihinde İzlanda’nın Saudarkrokur kasabasında düzenlenen EFTA Ticaret Bakanları Toplantısı sırasında imzalanmıştır.Revize STA’nın, ülkemiz ve en az bir EFTA ülkesinin Anlaşmaya ilişkin iç onay süreçlerini tamamlandığına yönelik bildirimi yapmalarını takip eden 2 aylık sürenin sonunda yürürlüğe girmesi mümkün olacaktır.
  6. Faroe Adaları (1 Ekim 2017 tarihinde yürürlüğe girmiştir.)
  7. Fas (1 Ocak 2006 tarihinde yürürlüğe girmiştir.)
  8. Filistin (1 Haziran 2005 tarihi itibariyle yürürlüğe girmiştir.)
  9. Güney Kore – Ülkemizle Güney Kore arasındaki Serbest Ticaret Anlaşması (STA) kapsamında Taraflar arasındaki mal ticaretinin kademeli olarak serbestleştirilmesine ilişkin “Çerçeve Anlaşma” ve “Mal Ticareti Anlaşması” 1 Mayıs 2013 tarihinde yürürlüğe girmiştir. 1 Ağustos 2018 tarihi itibariyle “Hizmet Ticareti Anlaşması” ve “Yatırım Anlaşması”nın yürürlüğe girmesi ile birlikte de, söz konusu STA iki ülke arasındaki ticari ve ekonomik ilişkilerin daha da geliştirilmesine imkân verecek bir yapıya dönüşmüştür.Ülkemizin Asya–Pasifik Bölgesi’nde imzaladığı ilk serbest ticaret anlaşması olan Türkiye – Güney Kore STA’sı kapsamında Güney Kore’ye sanayi ürünleri ihracatımızda gümrük vergilerinin tamamı 1 Ocak 2020 tarihi itibariyle gümrük vergisinden muaf hale gelmiştir.Tarım ürünlerinde ise tarife satırlarının %21,3’ünde gümrük vergileri 1 Ocak 2020 tarihi itibariyle sıfırlanmış olup bu ürünler Kore’ye toplam ihracatımızın yaklaşık % 45’ine tekabül etmekte olup söz konusu ürünlere Liste-1’den erişilebilmektedir.

    Diğer taraftan, Liste–2’de bulunan ve 10 yıllık indirim takviminde yer alan tarım ürünlerinin gümrük vergilerinde, 1 Ocak 2020 tarihi itibariyle %73 oranında indirim sağlanmış olup bu ürünlerin gümrük vergileri 1 Ocak 2023 tarihinde tamamen sıfırlanacaktır.

    Öte yandan, Liste – 3’te yer alan 134 adet ürünün gümrük vergisinde ise belli oranlarda gümrük vergisi indirimi sağlanmıştır.

    İlgili listelere ulaşmak için tıklayınız.

  10. Gürcistan (1 Kasım 2008 tarihinde yürürlüğe girmiştir.)
    11- İsrail (1 Mayıs 1997 tarihinde yürürlüğe girmiştir.)
    12- Karadağ (1 Mart 2010 tarihinde yürürlüğe girmiştir.)
    13- Makedonya (1 Eylül 2000 tarihinde yürürlüğe girmiştir.)
    14- Malezya (1 Ağustos 2015 tarihinde yürürlüğe girmiştir.)
    15- Mısır (1 Mart 2007 tarihinde yürürlüğe girmiştir.)
    16- Moldova (1 Kasım 2016 tarihinde yürürlüğe girmiştir.)
    17- Morityus (1 Haziran 2013 tarihinde yürürlüğe girmiştir.)
    18- Sırbistan (1 Haziran 2009 tarihinde İstanbul’da imzalanmıştır. Kapsamı genişletilerek 1 Haziran 2019 itibariyle yürürlüğe girmiştir.)
    19- Singapur (1 Ekim 2017 tarihi itibariyle yürürlüğe girmiştir.)
    20- Suriye (1 Ocak 2007 tarihinde yürürlüğe girmiştir. 6 Aralık 2011 tarihli Bakanlar Kurulu Kararı ile askıya alınmıştır.)
    21- Şili (1 Mart 2011 tarihinde yürürlüğe girmiştir.)

İlgili anlaşmaların metinlerine Ticaret Bakanlığı web sitesinden ulaşabilirsiniz.

 

BİR CEVAP BIRAK

Lütfen yorumunuzu yazın
Lütfen adınızı buraya girin

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.